تنشهای طولانیمدت در تنگه هرمز، زنجیره تأمین جهانی را بهگونهای تحت فشار قرار داده که حتی خبرهای امیدوارکننده درباره احتمال بازگشایی مسیر دریایی نیز نتوانسته نگرانیها را در این خصوص کاهش دهد.
برای بسیاری از فعالان بازار، روشن شده که مشکل اصلی فقط توقف عبور نفتکشها نیست؛ بلکه کمبود مواد اولیهای است که پایه تولید روانکارهای سنتتیک، افزودنیها، رزینها و پوششهای صنعتی را تشکیل میدهند. همین مواد، ستون فقرات خدمات پس از فروش و تعمیرگاهها در سراسر جهان هستند. در هفتههای گذشته، نشانههایی از فشار این بحران در کشورهای مختلف دیده شد.
برخی خودروسازان بزرگ، از جمله برندهایی که معمولاً با ثبات تأمین شناخته میشوند، ناچار شدند سهمیهبندی روغنموتور را در شبکه نمایندگیهای خود آغاز کنند. اقدامی که در نگاه اول یک تصمیم احتیاطی به نظر میرسید، اما حالا روشن شده که عمق مشکل بسیار فراتر از آن است. گزارشهایی از ژاپن منتشر شده که نشان میدهد برخی تعمیرگاهها عملاً با توقف کامل ورود محمولههای روغن و مواد مصرفی روبهرو شدهاند و حتی برای تأمین سادهترین اقلام، مجبور به رقابت با یکدیگر هستند.
این کمبود فقط به روانکارها محدود نیست. مواد مورد نیاز برای رنگهای خاص، تینرها، پوششهای محافظ و ترکیبات پتروشیمیایی نیز با اختلال جدی مواجه شدهاند. موادی که نبودشان میتواند روند تعمیرات بدنه، خدمات گارانتی و حتی تحویل خودروهای نو را مختل کند. برخی کسبوکارهای کوچکتر که توان خرید ذخیرههای بزرگ را ندارند، بیش از همه تحت فشار قرار گرفتهاند و همین موضوع پیشبینیها درباره افزایش قیمت روانکارها تا سال ۲۰۲۷ را تقویت کرده است.
در چنین شرایطی، حتی اگر مسیر هرمز دوباره باز شود، بازگشت زنجیره تأمین به وضعیت عادی زمانبر خواهد بود. انبارها خالی شده، تولیدکنندگان با کمبود مواد پایه روبهرو هستند و بازار جهانی هنوز در حال هضم پیامدهای ماهها اختلال است. همین واقعیتها باعث شده تحلیلگران هشدار دهند که صنعت روانکارها در آستانه دورهای قرار دارد که بازگشت به تعادل، به سادگی ممکن نخواهد بود. بحرانی که باعث شد نیسان به سهمیهبندی روغنموتور روی بیاورد، قرار نیست به این زودیها پایان یابد و نشانهها حاکی از آن است که کمبود، تنها به روانکارها محدود نخواهد ماند و سایر مواد مصرفی تعمیرگاهی نیز ممکن است به سختی پیدا شوند.
در روزهایی که دونالد ترامپ از یک توافق اولیه با ایران سخن گفت؛ توافقی که میتواند مسیر تنگه هرمز را دوباره باز کند و ماهها اختلال در عبور و مرور دریایی را پایان دهد، بسیاری تصور کردند که این خبر میتواند نگرانیها درباره قیمت سوخت را کاهش دهد. اما برای صنعت خودرو، واقعیت پیچیدهتر است. پیامدهای این بحران، حتی در صورت بازگشایی مسیر، به این سرعت از بین نخواهد رفت و اثرات آن مدتها در زنجیره تأمین باقی میماند.
در حقیقت، برخی خودروسازان هفتهها پیش از انتشار خبر احتمال توافق، اقدامات اضطراری خود را آغاز کرده بودند. ماه گذشته گزارشهایی منتشر شد مبنی بر این که نیسان توزیع برخی روغنهای سنتتیک را برای نمایندگیها محدود کرده و دستور داده است که موجودی فعلی تنها برای موارد ضروری مانند تعمیرات گارانتی، فراخوانها، سرویسهای پیشپرداختشده و مشتریان کلیدی استفاده شود. این تصمیم نشان میداد که شرکت انتظار دارد اختلال در تأمین ادامهدار باشد و نیاز به مدیریت دقیق موجودی دارد.
تویوتا نیز هشدار مشابهی صادر کرده و به نمایندگیهای خود اعلام کرده بود که احتمال کمبود برخی روغنهای کمویسکوزیته وجود دارد و ممکن است لازم باشد از جایگزینهای پیشنهادی استفاده شود. این هشدارها نشان میدهد که مشکل تنها محدود به یک برند یا یک نوع محصول نیست؛ بلکه بخشی از یک اختلال گستردهتر در تأمین مواد پایهای صنعت خودرو است. موادی که نبودشان میتواند روند سرویس و تعمیرات را در مقیاس وسیع مختل کند.
در ابتدا، اقداماتی که خودروسازان انجام دادند بیشتر شبیه یک اقدام احتیاطی منطقی به نظر میرسید. اما گزارش تازهای از «رویترز» نشان میدهد این تصمیمها در واقع نشانههای اولیه یک بحران تأمین بسیار گستردهتر بودهاند. این خبرگزاری با مجموعهای از تعمیرگاهها و مدیران صنعت خودرو در ژاپن گفتوگو کرده و آنها از دشواری فزاینده در تهیه انواع مواد مصرفی خبر دادهاند. از روغنموتور گرفته تا مواد مرتبط با رنگ و پوشش بدنه.
یکی از مدیران تعمیرگاههای توکیو به «رویترز» گفته که ورود محمولهها عملاً مدت کوتاهی پس از آغاز درگیریها متوقف شده است. هیرویوکی ناکامورا از شرکت Shin Etsu Denso در گفتوگو با این رسانه توضیح داده: «پس از شروع جنگ در ماه مارس، تأمین روغن تقریباً بهطور کامل از بین رفت. از آوریل به بعد، هیچ محمولهای وارد نشده است.» این اظهارات نشان میدهد که اختلال در زنجیره تأمین نه تنها شدید بوده، بلکه ادامهدار نیز هست.
کمبودها نیز تنها به روانکارها محدود نمیشود. برخی تعمیرگاههای بدنهسازی برای تهیه موادی که در رنگهای پرطرفدار بهویژه رنگهای سفید صدفی استفاده میشود، با مشکل جدی روبهرو شدهاند. یکی از کسبوکارهای تعمیراتی به «رویترز» گفته که حتی این احتمال را بررسی کردهاند که ابتدا تعمیرات فنی خودرو را انجام دهند و رنگآمیزی را تا زمانی که شرایط تأمین بهتر شود، به تعویق بیندازند. این وضعیت نشان میدهد که بحران تأمین، دامنهای بسیار گستردهتر از آن دارد که در ابتدا تصور میشد و میتواند روند عادی تعمیرات و خدمات پس از فروش را در مقیاس وسیع مختل کند.
ریشه بحران تنها به توقف محمولههای روغن محدود نمیشود. بلکه بروز تنشها باعث اختلال در تأمین مجموعهای از مواد پتروشیمیایی تخصصی شدهاند. موادی که برای تولید روانکارهای سنتتیک، انواع پوششها، تینرها و دیگر محصولاتی به کار میروند که ستون اصلی فعالیت نمایندگیها و تعمیرگاهها محسوب میشوند. این مواد پایه، نقش حیاتی در عملکرد روزمره صنعت خدمات پس از فروش دارند و نبود آنها میتواند کل چرخه تعمیرات را مختل کند.
حتی اگر عبور کشتیها از تنگه هرمز دوباره به حالت عادی بازگردد، مشکل موجودی انبارها همچنان پابرجا خواهد بود. بسیاری از شرکتها در ماههای اخیر تلاش کردهاند هر زمان که امکانش فراهم بوده، ذخایر اضافی خریداری کنند تا از شوکهای بعدی جلوگیری کنند. اما کسبوکارهای کوچکتر که توان مالی محدودی دارند، ناچار شدهاند برای دسترسی به باقیمانده موجودی بازار با یکدیگر رقابت کنند. رقابتی که فشار مضاعفی بر آنها وارد کرده است.
در پایان، گزارش «Carscoops» با لحنی کنایهآمیز یادآوری میکند که در چنین فضایی، بهتر است رانندگان تا حد امکان از آسیب زدن به خودروهایشان پرهیز کنند؛ زیرا ممکن است تعمیرات ساده نیز به دلیل کمبود مواد مصرفی، به کاری دشوار، زمانبر و تا حد زیادی هزینهبردار تبدیل شود.
